Bir öğretmen okumada zorlanacak çocukların bir kısmını gözlemle fark eder. Ama sessiz, uyumlu ve sınıfta sorun çıkarmayan çocuklar bu gözlemden kolayca kaçar. Bütün sınıfı kısa bir taramadan geçirmek, kimsenin gözden kaçmamasını sağlar. İyi sonuç vermesi ise planlamaya bağlıdır: ne zaman, hangi ortamda, veliye nasıl anlatılarak ve sonuçlarla ne yapılarak.
Neden bütün sınıf?
ABD Eğitim Bakanlığına bağlı Eğitim Bilimleri Enstitüsünün (IES) okuma güçlüğü için hazırladığı uygulama rehberi, ilk önerisini bu konuya ayırır. Rehbere göre bütün öğrenciler olası okuma güçlükleri için yılın başında ve yıl ortasında taranmalı, risk taşıyan öğrencilerin ilerlemesi düzenli olarak izlenmelidir (Gersten ve arkadaşları, 2009).
Tarama tanı değildir. Amacı daha yakından bakılması gereken çocukları kısa sürede belirlemektir. Bu yüzden kısa olmalı, sınıfın günlük akışını bozmamalı ve her çocuğa aynı koşullarda uygulanmalıdır.
Takvim: ne zaman taramalı?
Yılın ilk haftaları çocukların okula ve öğretmene alıştığı dönemdir. Uyum süreci bitmeden yapılan bir ölçüm, becerinin yanında yeni ortamın etkisini de ölçer. Bu yüzden ilk taramayı uyum haftalarından sonraya, ikinci taramayı yıl ortasına koymak IES rehberinin önerisiyle de örtüşen dengeli bir takvimdir.
Rehber bir uyarı da yapar: anaokulunun başında yapılan ölçümlerde yanlış pozitif sonuç, yani aslında desteğe ihtiyacı olmadığı hâlde risk görünen çocuk, daha sık çıkar. Bu, tek bir ölçüme dayanarak çocuk hakkında karar vermemek için güçlü bir nedendir. İki ölçüm arasındaki değişim tek ölçümden çok daha fazla bilgi verir. Konunun ayrıntısını yanlış pozitif ve yanlış negatif yazısında anlattık.
Hazırlık: ortam, cihaz ve kişiler
MinikUp tarayıcıda çalışır, kurulum gerektirmez. Tablet, dizüstü ya da masaüstü bilgisayar yeterlidir. Görevler sesli yönergelerle ilerlediği için okuma bilmeyen çocuk da görevi anlar. Bu, ortam seçimini önemli kılar: sessiz bir köşe ya da kulaklık, sonucun çocuğun gerçek becerisini yansıtmasını sağlar.
- Görev grupları kısadır. Alan sayfalarında yazdığı gibi çoğu 3 ile 7 dakika arasında sürer. Bir çocuğun bütün alanları tek oturumda bitirmesi gerekmez.
- Okul hesabı, hangi öğretmenin öğrenci ekleyip test başlatabileceğini ayrı ayrı belirler. Taramayı kimin yürüteceğine önceden karar vermek, karışıklığı önler.
- Her test başlatma bir kredi kullanır. Sınıf sayısı ve yılda iki tarama üzerinden kredi planı yapmak, dönem ortasında aksama yaşanmasını engeller.
- Test sırasında sayfa yanlışlıkla yenilenirse aynı deneme kaldığı yerden sürer ve kredi tekrar düşmez.
Hangi alanın hangi yaş için uygun olduğu ve ne kadar sürdüğü bilişsel alanlar sayfasında yazıyor.
Velileri önceden bilgilendirmek
Veliye taramadan önce kısa ve açık bir bilgi vermek, sonradan doğabilecek kaygıyı büyük ölçüde önler. Bilgilendirmede şu dört nokta yer almalı: taramanın amacı, tanı olmadığı, hangi verinin tutulduğu ve sonucun kiminle nasıl paylaşılacağı. MinikUp'ın hangi verileri tuttuğunu KVKK ve çocuk verisi yazısında anlattık. Bu metni veli bilgilendirmesine dayanak olarak kullanabilirsiniz.
Sonuçlardan desteğe
Taramanın değeri, sonrasında yapılanla ölçülür. Panelde sınıflar ve öğrenciler arasında karşılaştırmalı listeler ve her görev grubu için ayrı sonuçlar görünür. Bir alanda belirgin biçimde düşük kalan çocuklar için IES rehberinin güçlü kanıtla desteklenen önerisi, küçük grup çalışmasıdır.
- En fazla üç temel beceriye odaklanan sistemli öğretim.
- Haftada üç ile beş kez, her seferinde 20-40 dakika.
Rehber ayrıca bu çocukların ilerlemesinin en az ayda bir izlenmesini önerir. Bu önerinin kanıt düzeyini kendisi düşük olarak belirtir, ama ilerlemeyi izlemeden desteğin işe yarayıp yaramadığını görmek mümkün değildir.
Okul öncesinde bu küçük grup çalışmalarının çoğu ses oyunlarıyla yapılabilir. Örnekleri okul öncesinde fonolojik farkındalık etkinlikleri yazısında bulabilirsiniz. Rehberlik servisinin sonuçları nasıl yorumlayacağını rehber öğretmenler için okuma kılavuzu anlatır.
Kimi uzmana yönlendirmeli?
Küçük grup desteğine rağmen birkaç ay içinde ilerleme göstermeyen çocuk, rehberlik servisiyle görüşülmesi gereken çocuktur. Bu noktada tarama sonuçları ve küçük grupta tutulan kayıtlar, rehberlik servisinin ve gerekirse RAM'ın değerlendirmesine somut bir başlangıç sunar. Resmi sürecin adımlarını disleksi testi kaç yaşında yapılır ve tanıdan sonra RAM, BEP ve destek eğitim yazılarında anlattık.
Kaynaklar
Bu yazı bilgi vermek içindir, tanı ya da tedavi önerisi yerine geçmez. Çocuğunuzla ilgili bir kaygınız varsa okulunuzun rehberlik servisine ya da bir uzmana danışın.
