Çocuğunun "b" yerine "d" yazdığını gören pek çok veli aklına ilk olarak disleksiyi getirir. Oysa harfleri ters çevirmek, okumayı öğrenen çocukların büyük kısmında görülen ve zamanla kendiliğinden azalan bir durumdur. Önemli olan hatanın varlığı değil, ne kadar sürdüğü ve neyle birlikte görüldüğüdür.
Beyin neden harfleri ters çevirir?
Günlük hayatta bir nesnenin yönü, o nesnenin ne olduğunu değiştirmez: sağa bakan bir sandalye de sola bakan bir sandalye de sandalyedir. Görsel sistemimiz nesneleri yönlerinden bağımsız tanımaya yatkındır. Harfler bu kuralın dışında kalır. "b" ile "d" yalnızca yönleriyle ayrılır. Okuma öğrenen çocuk, yıllardır işine yarayan bu genellemeyi harfler için bastırmayı öğrenmek zorundadır ve bu zaman alır.
Hangi yaşa kadar beklenir?
Harf ve rakam ters çevirmeleri okul öncesinde ve ilkokulun ilk yıllarında yaygındır. Çoğu çocukta bu hatalar okuma-yazma deneyimi arttıkça, genellikle yedi-sekiz yaş civarına kadar belirgin şekilde azalır. Yazma sırasında ara sıra görülen ters çevirmeler daha uzun sürebilir ve tek başına kaygı nedeni değildir.
Ne zaman daha yakından bakmalı?
- Süreklilik: Okuma-yazma öğretiminin ikinci yılından sonra da sık ve tutarlı devam eden ters çevirmeler.
- Eşlik eden güçlükler: Kafiye, heceleme ya da isimlendirme hızında da zorlanma.
- Okumaya etkisi: Ters çevirmelerin okuduğunu anlamayı belirgin şekilde bozması.
- Sistematiklik: Hatanın belirli harf çiftlerinde (b/d, p/q) sürekli tekrarlanması.
Disleksi araştırmalarında öne çıkan güçlükler, harf yönünden çok seslerle çalışma ve isimlendirme hızı alanlarındadır. Bu yüzden harf yönü karışıklığı tek başına değil, bu alanlarla birlikte değerlendirildiğinde anlam kazanır.
Evde nasıl desteklenir?
- Harfleri hamurla, kumla ya da parmakla yazarak hareket hafızası oluşturmak.
- "b" için "önce çubuk, sonra göbek" gibi sözel ipuçları kullanmak.
- Aynı anda iki karışan harfi değil, önce birini sağlam öğretip sonra diğerine geçmek.
- Hata olduğunda sakin ve kısaca düzeltmek, ters çevirmeyi büyütmemek.
Taramada harf yönü
MinikUp'ın Harf Yönü Ayırt Etme görev grubu, çocuğun ayna görüntüsü harfleri ayırt edip edemediğini ölçer. Sonuç, aynı testteki fonolojik ve isimlendirme görevleriyle birlikte raporlanır. Böylece öğretmen tek bir işarete değil, alanların birlikte çizdiği tabloya bakar.
Bu yazı bilgi vermek içindir, tanı ya da tedavi önerisi yerine geçmez. Çocuğunuzla ilgili bir kaygınız varsa okulunuzun rehberlik servisine ya da bir uzmana danışın.
